zajawka artykułu

OBESOGENY - CZY POWINNIŚMY SIĘ ICH OBAWIAĆ?

Problem rosnącej otyłości na świecie stanowi nie lada wyzwanie zarówno dla specjalistów od spraw żywienia, jak i naukowców. Niektórzy badacze sugerują, że nie tylko dieta i styl życia odpowiadają za przyrost masy ciała, ale również substancje chemiczne zawarte w popularnych produktach zwane obesogenami.



Dawniej uważano, że nadwaga i otyłość jest wynikiem spożywania zbyt dużej ilości kalorii, niż organizm potrzebuje do prawidłowego funkcjonowania. Każda nadwyżka przyjętej energii wraz z jedzeniem jest magazynowana w ciele w postaci tkanki tłuszczowej, prowadząc stopniowo do wzrostu masy ciała. W ostatnich latach zwrócono uwagę, że niektóre osoby pomimo stosowania diety ze zwiększoną aktywnością fizyczną, nadal nie tracą zbędnych kilogramów. Dzięki obserwacjom zidentyfikowano kilka substancji zmieniających mechanizmy odpowiedzialne za równowagę energetyczną i hormonalną w organizmie.

Czym są obesoegeny?



To obce związki chemiczne, które zakłócają homeostazę metabolizmu lipidów, prowadząc do nadwagi i otyłości. Niektóre obesogeny mogą pobudzać organizm do produkcji nowych komórek tłuszczowych, prowadząc do ich nagromadzenia, a w konsekwencji zwiększenia masy ciała.
Ze względu na to, że narządy dokrewne i hormony pomagają regulować metabolizm, obesogeny zaburzają również gospodarkę hormonalną
(EDC — substancje chemiczne zaburzające funkcje układu hormonalnego). Niestety, związki te znajdują się w produktach codziennego użytku, takich jak:


  • plastik,
  • kosmetyki,
  • środki ochrony roślin,
  • leki,
  • żywność,
  • papierosy.




Najczęstsze obesogeny i EDC:



1. Ftalany — grupa chemikaliów obecna w wielu produktach użytku codziennego. Używane do zwiększenia elastyczności i trwałości tworzyw sztucznych. Ftalany występują w:

  • kurzu, 
  • żywności i napojach, które miały z nimi kontakt,
  • zabawkach, 
  • plastikowych przedmiotach,
  • produktach wykonanych z PCV,
  • kosmetykach i środkach higieny osobistej,
  • odzieży,
  • materiałach budowlanych.


2. BPA — Bisfenol A — to syntetyczne związki używane do wyrobu plastiku poliwęglowego i żywic wykorzystywanych w produkcji puszek do napojów i żywności. BPA znajdziemy w:

  • konserwach,
  • napojach w puszkach,
  • żywności w puszkach,
  • plastikowych butelkach i produktach,
  • płyty CD i DVD,
  • elektronika.


3. Cyny organiczne — stosowane głównie jako farby przeciwporostowe i pestycydy. Jedną z nich jest tributylocyna (TBT), która jest składnikiem aktywnym farby przeciwgrzybiczej nakładanej na statki i łodzie. W rezultacie TBT przedostaje się do wód, zaburzając gospodarkę hormonalną u zwierząt żyjących w tym środowisku (ryby i owoce morza). 

4. Leki — najwięcej obesogenów wykryto w farmaceutykach stosowanych w leczeniu depresji, cukrzycy i terapii hormonalnej.

5. PFOA (kwas perfluorooktanowy) — środek chemiczny stosowany do produkcji odzieży wodoodpornej, naczyń z powłoką zapobiegającą przywieraniu oraz artykułów spożywczych do kuchenek mikrofalowych. 


Do innych należą: metale ciężkie, pestycydy, dioksyny, glutaminian sodu czy nikotyna.





Jak zminimalizować ekspozycję na obesogeny?



  • Wybieranie pojemników ze stali nierdzewnej, aluminium lub szkła zamiast plastikowych (plastikowe pojemniki wyłącznie z etykietą bez BPA i bez ftalanów),
  • wybieranie produktów bez powłok odpornych na ogień, olej, plamy, wodę,
  • unikanie podgrzewania żywności w plastikowych pojemnikach,
  • ograniczenie stosowania kosmetyków i produktów do higieny intymnej zawierających EDC,
  • wybieranie żywności ekologicznej,
  • unikanie żywności pakowanej,
  • ograniczenie do minimum stosowania antybiotyków.




Niestety, nie jesteśmy w stanie całkowicie uniknąć zjawiska otyłości na świecie. Konsumpcjonizm, dodatki do żywności i szybki tryb życia są największymi sprzymierzeńcami nadmiaru kilogramów. 

Obesogeny i EDC mogą latami gromadzić się w tkankach i predysponować przyszłe pokolenia do wielu zaburzeń metabolicznych i hormonalnych. Ich obecność w przedmiotach codziennego użytku oraz w żywności stanowi poważne zagrożenie dla dalszego rozwoju świata i zdrowia człowieka. Mądre i proste wybory mogą zminimalizować narażenie na negatywne skutki niebezpiecznych związków chemicznych, które otaczają każdego z nas.